Çocuklarda Ders Çalışmak İstememenin Nedenleri ve Çözüm Yolları
Çocuklarda ders çalışmak istememenin birkaç farklı sebebi olabilir. Temel sebebin ne olduğunu bulmak, çözüm konusunda atılacak adımların da netleşmesine yardımcı olacaktır. Muhtemel sebepleri ve çözüm yıllarını şöyle sıralayabiliriz:
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu: DEHB'li çocuklar dikkatlerini toparlamakta zorlandıkları için ders çalışmak da onlar için zorlayıcı bir eylemdir. Bu çocukların dikkatleri en ufak bir sesle veya dikkat dağıtıcı bir görüntüyle dağılabilir. Dağılan dikkatlerini tekrar toplamakta zorlanabilirler.
Ne yapılabilir: Çocuğun kısa sürelerle çalışması ve sık molalar vermesi sağlanabilir. Dikkat dağıtıcı uyaranlar azaltılmalı, gerekirse bir uzmandan DEHB’ye yönelik destek ve çalışma stratejileri alınmalıdır.
Öğrenme Güçlüğü: Öğrenme güçlüğü olan çocuklar çaba gösterseler de anlamakta zorlanabilirler. Bu da ne yazık ki "çalışsam da olmuyor" inancının gelişmesine neden olur ve çocuk çabalamayı bırakabilir.
Ne yapılabilir: Küçük adımlarla ilerlemek, öğrenme sürecini parçalara bölmek ve başarı hissi yaşamasını sağlamak önemlidir. Gerekirse özel eğitim desteği alınmalıdır.
Kaygı ve Başarısızlık Korkusu: Kaygı çocukların ders çalışma performanslarını olumsuz etkileyebilir. "Nasıl olsa yapamayacağım" gibi olumsuz düşünceler zihni meşgul edebilir ve çocuk bu düşüncelerden kurtulmak için derse oturmayı erteleyebilir, başka şeylerle oyalanabilir, ödevini son dakikaya bırakabilir.
Ne yapmalı: Ebeveynler, çocuğun duygularını anlamaya ve kaygısını küçümsemeden konuşmaya çalışmalıdır. “Sonuç” yerine “çaba”yı takdir etmek, kaygıyı azaltır.
Mükemmelliyetçilik: "Ya yeterince iyi olmazsa?" endişesi çocukların ders çalışmaya başlamasını engelleyebilir. "En iyisini yapamayacaksam hiç yapmayayım" düşüncesine sığınarak çalışmayı sürekli erteleyebilirler.
Ne yapılabilir: Kusursuzluk yerine ilerleme ve öğrenme süreci vurgulanmalıdır. “Mükemmel olmasına gerek yok, denemen önemli” gibi mesajlar çocuğu rahatlatır.
Depresyon: Çocuklarda da depresyon kendisini enerjisizlik, ilgi ve istek kaybı ve keyifsizlik olarak gösterebilir. Bu durumda çocuklar yalnızca ders çalışmaya karşı değil, diğer aktivitelere karşı da isteksizlik yaşarlar.
Ne yapılabilir: Bu durumda çocuğu zorlamak yerine duygusal destek vermek gerekir. Gerekirse bir psikolog veya çocuk psikiyatristinden profesyonel yardım alınmalıdır.
Motivasyon eksikliği: "Bu benim ne işime yarayacak ki?" birçok öğrencinin sorduğu bir sorudur. İnsan aslında yaptığı işlerde bir anlam bulma ihtiyacı içindedir. Çocuklar da kendilerine verilen ödevin onlara nasıl bir katkı sağlayacağını, neden yapmaları gerektiğini bilmek isterler. Aksi takdirde yapmayı reddedebilirler veya baştan savma yapabilirler.
Ne yapılabilir: Ebeveyn, derslerin hayattaki karşılıklarını gösterebilir. Örneğin, “bu konuyu öğrenmek ileride şu işi yaparken işine yarayabilir” gibi açıklamalar yapabilir ya da meslek sahibi insanlardan veya internetten bu dersin gerçek hayatta nasıl kullanıldığını gösteren örnekler bulunabilir.
Güç savaşları: Ödev yapmak ebeveyn ve çocuk arasında bir güç savaşına dönmüş olabilir. Bu durumda ödevi yapmadığında çocuk ebeveynine karşı zafer kazanmış olacaktır.
Ne yapılabilir: Ebeveynin kontrolü azaltması, sakin kalması ve sorumluluğu çocuğa bırakması önemlidir. “Bu senin sorumluluğun, ben destek için buradayım” mesajı verilebilir.
Yetersiz Çalışma Becerileri: Çocuklar bazen nasıl çalışmaları gerektiğini bilmedikleri için çalışmak istemiyor olabilirler.
Ne yapılabilir: Çocuğa özet çıkarma, tekrar etme, plan yapma, test çözme teknikleri gibi etkili ders çalışma yöntemleri öğretilebilir. Küçük hedefler koyup adım adım ilerlemek özgüvenini artıracaktır.
Destek Eksikliği: Çocuk eğer evden yeterli desteği alamıyorsa da çalışmak istemeyebilir. Bazı çocuklar uzun bir süre boyunca kendi başlarına çalışmakta zorlanırlar. Anne babalarının yanlarında olmasını isteyebilirler.
Ne yapılabilir: Ebeveynler başta yanında oturup rehberlik edebilir, zamanla sorumluluğu çocuğa devredebilir. Aşırı kontrol yerine destekleyici bir varlık göstermek daha etkilidir.
Akran Etkisi: Çocuk eğer çevresinde ders çalışmayan veya çalışmayı küçümseyen arkadaşları varsa onların etkisiyle de ders çalışmayı reddedebilir.
Ne yapılabilir: Ebeveyn, doğrudan eleştirmek yerine çocuğun arkadaş ilişkilerini anlamaya çalışmalı ve olumlu rol modellerle etkileşimini artırmalıdır.
Fizyolojik ve Çevresel Nedenler: Yetersiz uyku, düzensiz beslenme, aşırı ekran süresi, gürültülü ya da aşırı dağınık çalışma ortamı ve bedensel yorgunluk gibi etkenler de çocuğun dikkat ve isteğini olumsuz etkileyebilir.
Ne yapılabilir: Rutinler oluşturulmalı; düzenli uyku, sağlıklı beslenme, ekran süresinin sınırlandırılması ve uygun bir çalışma ortamı sağlanmalıdır.
Peki sorunun kaynağı nasıl tespit edilebilir?
En doğru bilgiyi çoğu zaman çocuğun kendisi verecektir. Çocuğunuzla sakin bir şekilde oturup neden ders çalışmak istemediğini konuşabilirsiniz. Fakat bu konuşma yargılamadan, kızmadan, tehdit etmeden yapılmalıdır. Örneğin: “Anneciğim, ders çalışmakta zorlandığını fark ediyorum ve neden böyle hissettiğini merak ediyorum. Benimle paylaşmak ister misin? Eğer bunun nedenlerini birlikte konuşursak belki bunu kolaylaştırmanın bir yolunu bulabiliriz.”
Bilgi alabileceğimiz bir diğer kaynak okuldur. Burada özellikle sınıf öğretmeninden çocuğun dersteki tutumuna, hangi derslerde zorlandığına, dikkatinin nasıl olduğuna, kaygılı olup olmadığına dair bilgi almak önemlidir.
Bu iki yoldan elde ettiğimiz bilgiler bize sorunun çözümü konusunda yardımcı olmadıysa bir uzmandan destek almak hem sorunun kaynağını tespit etme hem de çözüm yollarını belirleme konusunda yardımcı olacaktır.
Yazan: Klinik Psikolog Esra KEÇECİ